• Επιστήμη των Πολιτών

Επιστήμη των Πολιτών

Ο ρόλος των πολιτών στην προστασία της άγριας ζωής

Η άμεση θανάτωση των άγριων ζώων αποτελεί μία από τις σημαντικότερες απειλές για τη βιοποικιλότητα όχι μόνο στη χώρα μας αλλά και σε παγκόσμια κλίμακα. Για την αντιμετώπιση αυτής της απειλής είναι κατ'αρχάς απαραίτητο να προσδιοριστούν τα αίτιά της σε διάφορες χωρικές κλίμακες, όπως και οι περιοχές ή οι τύποι βιοτόπων όπου παρατηρείται σχετικά αυξημένος αριθμός περιστατικών θανάτωσης. Μόνο με αυτήν την πληροφορία μπορούν να σχεδιαστούν πολιτικές, να παρθούν τα απαραίτητα στοχευμένα μέτρα και να υλοποιηθούν δράσεις σε κεντρικό ή τοπικό επίπεδο, που θα μετριάσουν, ή ακόμα και θα εξαλείψουν τοπικά, το φαινόμενο.

Μια τέτοιου τύπου πληροφορία όμως, για να είναι αξιοποιήσιμη και αξιόπιστη θα πρέπει να βασίζεται σε συλλογή μεγάλου όγκου στοιχείων, που καλύπτουν μεγάλες γεωγραφικές περιοχές και χρονικά διαστήματα. Συνεπώς απαιτεί την εμπλοκή μεγάλου αριθμού ειδικών, για μεγάλο χρονικό διάστημα και είναι εγχείρημα πολύ υψηλού κόστους.

Το πρόβλημα αυτό έρχονται να αντιμετωπίσουν προγράμματα στα οποία συμμετέχει μεγάλος αριθμός εθελοντών, που εντάσσονται σε πρωτοβουλίες "Επιστήμης των Πολιτών". Πρόκειται για την οργανωμένη έρευνα κατά την οποία οι πολίτες, χωρίς να είναι κατ' ανάγκη επιστήμονες ή ειδικοί, συλλέγουν και / ή αναλύουν δεδομένα σε εθελοντική βάση. Ειδικότερα για την παρακολούθηση της βιοποικιλότητας έχει πολύ μεγάλη αξία καθώς μπορεί σε σύντομο χρονικό διάστημα να προσφέρει τεράστιο όγκο δεδομένων, αξιοποιώντας την πρόοδο στον τομέα των τεχνολογιών επικοινωνίας και την ευρεία εξάπλωση της χρήσης των έξυπνων τηλεφώνων και των tablets.

Οι παρατηρήσεις των πολιτών έχουν αποδειχθεί πάρα πολλές φορές παραπάνω από πολύτιμες. Όσο καλοί επιστήμονες και να υπάρχουν, τίποτα δεν μπορεί να αντικαταστήσει τα χιλιάδες ζευγάρια μάτια που παρατηρούν τη φύση και τις αλλαγές της στα διάφορα μέρη του πλανήτη. Εκμεταλλευόμενες αυτή την αριθμητική υπεροχή, οργανώσεις στις χώρες της Βόρειας Ευρώπης και της Αμερικής υλοποιούν εδώ και δεκαετίες προγράμματα καταγραφής πουλιών, με την εμπλοκή δεκάδων ή και εκατοντάδων χιλιάδων παρατηρητών, που αφιερώνουν 1-2 ημέρες το χρόνο για να συγκεντρώσουν πολύτιμα για την μελέτη και προστασία των πουλιών δεδομένα. Η μαζική κλίμακα των δεδομένων αυτών είναι τέτοια, που επιτρέπει, με κατάλληλο σχεδιασμό, να ελαχιστοποιηθούν τα προβλήματα αξιοπιστίας που αναγκαστικά δημιουργεί η συμμετοχή εθελοντών παρατηρητών. Το πρόγραμμα καταγραφής των Κοινών Ειδών Πουλιών στην Ευρώπη, είναι ένα χαρακτηριστικό τέτοιο παράδειγμα, που έχει προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για την κατάσταση των πουλιών, σε βαθμό που να έχει πια ενταχθεί στον κατάλογο των επίσημων δεικτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αξιολόγηση των προγραμμάτων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.

Η σημαντική συμβολή της επιστήμης των πολιτών στη βελτίωση των γνώσεων για τη βιοποικιλότητα π.χ. σε σχέση με την παρακολούθηση των τάσεων παρουσίας, κατανομής ή κατάστασης διατήρησης των ειδών υπογραμμίζεται και από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (European Environmental Agency) στην έκθεσή του με τίτλο Biodiversity Monitoring in Europe - The value of Citizen Science, που δημοσιεύτηκε το 2014.

Παράλληλα, καθώς οι συμμετέχοντες στα προγράμματα Επιστήμης των Πολιτών προσφέρουν δεδομένα στην επιστημονική κοινότητα, αποκτούν δεξιότητες, γνώσεις, εμπειρία και μια βαθύτερη κατανόηση της επιστημονικής εργασίας και μεθοδολογίας. Έτσι ενισχύονται οι σχέσεις ανάμεσα στην επιστήμη και την κοινωνία και προωθούνται δημοκρατικές πολιτικές λήψης αποφάσεων.

Στην Ευρώπη υπάρχουν πολλά προγράμματα επιστήμης των πολιτών με αντικείμενο την παρακολούθηση της βιοποικιλότητας, και με παρατηρήσεις που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα πληροφοριών σχετικά με τα είδη, τους οικοτόπους και οικοσυστήματα (https://www.eea.europa.eu/data-and-maps/daviz/biodiversity-observation-schemes-using-citizen-science). Σε πολλές περιπτώσεις, η επιστήμη των πολιτών προωθείται από εθνικές αρχές και τα αποτελέσματά της θεσμοθετούνται ως επίσημη πηγή περιβαλλοντικής πληροφορίας όπως για παράδειγμα το Κέντρο

Πληροφόρησης για τη Βιοποικιλότητα (NBIC / Norwegian Biodiversity Information Centre - www.biodiversity.no/) στη Νορβηγία, που αποτελεί την κεντρική πηγή πληροφοριών για τη βιοποικιλότητα της χώρας.

Ενδεικτικά προγράμματα Επιστήμης των Πολιτών:
www.bigbutterflycount.org
www.content.yardmap.org
www.biodiversity.no/Pages/135489 & www.artsobservasjoner.no
www.cyroadkills.org